Herkes bağımlı olabilir: Bilim, irade zafiyeti mitini çürüttü

MEDİCENTERTV.COM / İSTANBUL

Bağımlılık beyin temelli bir hastalık: “Herkes risk altında”

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Bahruz Shukurov, bağımlılığın yalnızca bireyi değil, ailesini ve toplumu da etkileyen kronik bir beyin hastalığı olduğunu vurguladı. “Araştırmalar bağımlılığın bir beyin hastalığı olduğunu ve belirli bir maddeyle etkileşim hâlinde herkesin bağımlı olabileceğini gösteriyor” diyen Dr. Shukurov, bağımlılığın geçmişte sıkça dile getirilen “irade zafiyeti” yaklaşımıyla açıklanamayacağını belirtti.

“Hava ve su kadar gereksinim” düzeyinde güçlü bir yönelim

Bağımlılık; kişinin bedensel, ruhsal, ailesel ve sosyal sorunlara rağmen madde kullanımını ya da kumar, oyun gibi davranışları sürdürmesiyle karakterize ediliyor. Dr. Shukurov, ödül ve motivasyon sistemlerinde ortaya çıkan nörobiyolojik değişimlerin, söz konusu madde veya davranışı “hava ve su kadar gereksinim” hâline getirebildiğini söyledi. Bu dönemde kişi haz ve kısa vadeli rahatlama sağladığını düşünse de süreç, eşlik eden sorunlar nedeniyle kontrol kaybına ve işlevsellikte belirgin düşüşe yol açabiliyor.

Mitler yıkılıyor: “İrade zayıflığı” değil, nörobiyolojik bozulma

1950’li yıllarda “toksikomani” başlığı altında değerlendirilen bağımlılığın, uzun süre kişilik zafiyeti ve “karakter problemi” ile ilişkilendirildiğini hatırlatan Dr. Shukurov, modern bilimin bu yaklaşımı kesin biçimde geride bıraktığını ifade etti. Bağımlılık yapıcı maddelerin ödül, karar verme ve dürtü kontrolü ile ilişkili beyin bölgelerinde kalıcı değişiklikler yarattığına dikkat çeken Shukurov, “Bu nedenle bağımlılık ahlaki bir yargı değil; tedavi edilmesi gereken tıbbi bir durumdur” dedi.

Aile de hastalanır: “Yükü tek başına üstlenmeyin”

Bağımlılığın yalnızca bireyin değil, tüm aile sisteminin üzerinde etkili olduğuna değinen Dr. Shukurov, yakınların “sorumluluğu tek başına üstlenme” eğiliminin çoğu kez yardım arayışını geciktirdiğini vurguladı. “Bağımlılığı geçici bir sorun sanmak ya da profesyonel destekten kaçınmak, süreci daha karmaşık ve çıkmaz hâline getirir” uyarısında bulunan Shukurov, ailelerin bilgilendirilmesi, sınır koyma ve destekleyici iletişim konularında rehberlik almalarının önemine işaret etti.

Tedavide bütüncül yaklaşım: Uyaran kontrolü, ilaç, terapi ve biyolojik yöntemler

Dr. Shukurov, bağımlılığın diyabet gibi kronik seyirli hastalıklara benzetilebileceğini belirterek, “Diyabette uygun yaşam tarzı ve ilaçla düzen sağlanıyorsa, bağımlılıkta da uyaran kontrolü, uygun ilaç tedavisi, psikoterapi ve ilaç dışı biyolojik yöntemler birlikte uygulanarak hastanın durumu kontrol altına alınabilir” dedi.

• Uyaran kontrolü: Tetikleyici kişi, ortam ve alışkanlıklardan planlı uzaklaşma, yüksek riskli durumlarda alternatif başa çıkma.

  
  

• İlaç tedavisi: Yoksunluk, aşerme ve eşlik eden psikiyatrik belirtileri düzenlemeye yönelik ajanlar.

• Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi, motivasyonel görüşme ve nüks önleme odaklı yaklaşımlar.

• Biyolojik yöntemler: Uygun olgularda beyin uyarım teknikleri ve kanıta dayalı destekleyici uygulamalar.

Dr. Shukurov, en yüksek başarının tedavi ekibi–hasta–aile üçgeninin iş birliği ile mümkün olduğunu vurgulayarak, kişiye özel planların uzun dönem izlem ve nüks önleme stratejileriyle güçlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Ne yapılmalı? Erken başvuru hayat kurtarır

Uzmanlar, bağımlılık belirtilerinin (kontrol kaybı, aşerme, tolerans artışı, yoksunluk, sosyal–mesleki işlev kaybı) görülmesi hâlinde gecikmeden profesyonel destek alınmasını öneriyor. Tedavide küçük kazanımların pekiştirilmesi, gerçekçi hedeflerin belirlenmesi ve nükslerin sürecin parçası olabileceğinin kabulü, uzun vadeli iyileşmeyi destekliyor.

www.medicentertv.com