Kulak çınlaması neden olur? Tehlike işaretleri ve tedavi seçenekleri

Bilge Türk | Medicentert Tv

ANKARA / TÜRKİYE — Kulak çınlaması çoğunlukla ciddi bir hastalığa işaret etmese de ani işitme kaybı, baş dönmesi, nörolojik bulgular veya nabızla eş zamanlı ses duyulması hızlı değerlendirme gerektirebiliyor.

Tıbbi adı tinnitus olan kulak çınlaması; dış ortamda gerçek bir ses bulunmadığı hâlde kişinin zil, uğultu, vızıltı, ıslık, tıslama veya ritmik vurma benzeri sesler algılaması olarak tanımlanıyor.

Çınlama tek kulakta, iki kulakta veya başın içinde hissedilebiliyor. Sürekli devam edebildiği gibi zaman zaman ortaya çıkması da mümkün. Dünya genelindeki yetişkinlerin yaklaşık yüzde 14’ünün yaşamlarının bir döneminde tinnitus yaşadığı, yaklaşık yüzde 10’unda ise şikâyetin üç aydan uzun sürdüğü bildiriliyor.

Kulak çınlaması neden ortaya çıkıyor?

Kulak çınlaması tek başına bir hastalık değil, farklı durumların oluşturabildiği bir belirti olarak değerlendiriliyor. Çınlaması bulunan kişilerin önemli bir bölümünde yaşlanmaya veya yüksek sese maruz kalmaya bağlı farklı derecelerde işitme kaybı görülebiliyor.

Yüksek sesli konserler, kulaklıkla uzun süre yüksek ses dinlemek, iş yerindeki makineler, silah sesleri ve patlamalar iç kulaktaki hassas yapılara zarar vererek işitme kaybına ve çınlamaya neden olabiliyor. Gürültüye bağlı işitme hasarı bazen hemen ortaya çıkarken bazen yıllar içinde fark ediliyor.

Kulak kanalını tıkayan yoğun kulak kiri, orta kulak enfeksiyonları ve kulakta sıvı birikmesi de çınlamayı başlatabiliyor veya artırabiliyor. Kulak kirinin temizlenmesinden ya da enfeksiyonun tedavi edilmesinden sonra bazı hastalarda yakınmalar azalabiliyor.

Baş ve boyun yaralanmaları, çene eklemi sorunları, diş sıkma, Ménière hastalığı ve bazı damar hastalıkları da olası nedenler arasında bulunuyor. Bazı ağrı kesiciler, antibiyotikler, kanser ilaçları, sıtma ilaçları ve antidepresanlar özellikle yüksek dozlarda kullanıldığında tinnitusla ilişkilendirilebiliyor. İlaçlar ise hekime danışılmadan bırakılmamalı.

Hangi kulak çınlamaları daha dikkatli değerlendirilmeli?

Her kulak çınlaması acil bir durum oluşturmuyor. Ancak çınlamanın biçimi ve eşlik eden belirtiler, değerlendirme hızını değiştirebiliyor.

Çınlamayla birlikte bir veya iki kulakta aniden işitme azalması gelişmesi tıbbi acil durum kabul ediliyor. Ani sensörinöral işitme kaybı bazen kişi sabah uyandığında fark ediliyor; kulakta dolgunluk, baş dönmesi ve çınlama eşlik edebiliyor. Hastaların bunu kulak kiri, alerji veya sinüzit sanarak beklememesi gerekiyor. Erken tedavi, işitmenin geri kazanılma ihtimalini artırabiliyor.

Şu durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalı:

• Çınlamayla birlikte aniden gelişen işitme kaybı
• Yüzde, kolda veya bacakta güçsüzlük ve uyuşma
• Konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği veya şiddetli baş dönmesi
• Kafa travmasının ardından başlayan çınlama
• Şiddetli ve yeni başlayan nörolojik belirtiler
• Çınlamanın kişinin kendisine zarar verme düşüncelerine yol açması

Kalp atışıyla aynı ritimde duyulan “nabızlı tinnitus” da ayrı değerlendirilmesi gereken bir durum. Bu ses bazen kulak çevresindeki damarların kan akımıyla ilişkili olabiliyor. Özellikle yeni başladıysa veya baş ağrısı, görme değişikliği ve nörolojik bulgular eşlik ediyorsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekiyor.

Tek taraflı çınlama neden önem taşıyor?

Sadece bir kulakta sürekli devam eden çınlama, iki taraflı çınlamaya göre daha ayrıntılı inceleme gerektirebiliyor. Tek taraflı işitme kaybı, kulakta dolgunluk, dengesizlik veya baş dönmesi eşlik ediyorsa KBB uzmanına başvurulması öneriliyor.

Tek taraflı tinnitusun nedeni çoğu zaman kulak kiri, işitme kaybı veya iç kulakla ilgili daha sık görülen sorunlar olsa da nadiren işitme ve denge siniri üzerinde gelişen iyi huylu tümörler gibi durumlar da araştırılabiliyor. Her hastaya doğrudan görüntüleme yapılması gerekmiyor; karar muayene, işitme testi ve eşlik eden bulgulara göre veriliyor.

Klinik rehberler; tek taraflı tinnitus, asimetrik işitme kaybı, nabızlı çınlama veya nörolojik bulgular bulunduğunda görüntüleme yöntemlerinin değerlendirilebileceğini belirtiyor. İki taraflı, simetrik ve başka risk işareti bulunmayan çınlamalarda ise rutin MR veya bilgisayarlı tomografi her zaman gerekli görülmüyor.

Tanı sürecinde hangi incelemeler yapılıyor?

KBB değerlendirmesinde öncelikle çınlamanın ne zaman başladığı, sürekli olup olmadığı, tek veya çift taraflı hissedilip hissedilmediği ve nabızla uyumlu olup olmadığı soruluyor.

Gürültüye maruz kalma, kullanılan ilaçlar, baş-boyun travmaları, kulak enfeksiyonları, baş dönmesi ve işitme güçlüğü de değerlendirmeye alınıyor. Kulak muayenesinde kulak kiri, enfeksiyon, kulak zarı problemi veya orta kulakta sıvı bulunup bulunmadığı inceleniyor.

Odyometri olarak adlandırılan işitme testi, farklı frekanslardaki seslerin hangi düzeyde duyulabildiğini belirliyor. Tek taraflı tinnitus, uzun süren çınlama veya işitme güçlüğü bulunan kişilerde kapsamlı işitme değerlendirmesi öneriliyor.

Ani işitme kaybından şüphelenilmesi durumunda odyometri geciktirilmemeli. Gerekli görüldüğünde MR, kan testleri veya denge incelemeleriyle altta yatan neden araştırılabiliyor.

Kulak çınlamasının tedavisi var mı?

Tinnitusun bütün hastalarda çınlamayı tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavisi bulunmuyor. Tedavinin ilk amacı, varsa kulak kiri, enfeksiyon, ilaç yan etkisi, işitme kaybı veya çene eklemi sorunu gibi düzeltilebilir nedeni belirlemek.

İşitme kaybı bulunan kişilerde işitme cihazları, çevredeki seslerin daha iyi duyulmasını sağlayarak çınlamanın daha az fark edilmesine yardımcı olabiliyor. Masaüstü ses cihazları, fan sesi, yağmur ve dalga sesi gibi düşük düzeyli arka plan sesleri de özellikle sessiz ortamda ve uyku sırasında çınlamanın algılanmasını azaltabiliyor.

Bilişsel davranışçı terapi, sesi doğrudan ortadan kaldırmaktan çok kişinin çınlamaya verdiği kaygı ve stres tepkisini azaltmayı amaçlıyor. Sürekli ve yaşam kalitesini bozan tinnitus için bilimsel desteği en güçlü yaklaşımlardan biri olarak kabul ediliyor.

Tinnitusun kendisini tedavi etmek amacıyla antidepresan, sakinleştirici veya epilepsi ilacı rutin olarak önerilmiyor. Ancak hastada ayrıca depresyon ya da kaygı bozukluğu bulunuyorsa bu hastalıklar kendi tedavi planları doğrultusunda ele alınabiliyor.

Ginkgo biloba, çinko, melatonin ve benzeri takviyelerin sürekli ve rahatsız edici çınlamanın rutin tedavisinde önerilmesini destekleyen yeterli kanıt bulunmuyor. Takviyeler kullanılan ilaçlarla etkileşebileceği için hekim görüşü olmadan başlanmamalı.

Çınlamayı azaltmak için günlük yaşamda neler yapılabilir?

Yüksek sesten korunmak hem çınlamanın artmasını hem de yeni işitme hasarını önlemek açısından önem taşıyor. Gürültülü işlerde, konserlerde veya yüksek sesli makinelerin yanında uygun kulak koruyucu kullanılmalı; ses kaynağından uzaklaşılmalı ve maruz kalma süresi azaltılmalı.

Çınlamayı tamamen bastırmak için sürekli kulak tıkacı kullanmak ise çevresel sesleri azaltarak bazı kişilerde tinnitusun daha belirgin algılanmasına neden olabilir. Kulak koruyucular esas olarak zararlı gürültünün bulunduğu ortamlarda kullanılmalı.

Uyku düzeninin korunması, yatak odasında düşük seviyeli arka plan sesi kullanılması ve stres yönetimi yakınmaların günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltabiliyor. Kahve veya belirli gıdaları tüm hastaların bırakması gerektiğine ilişkin genel bir kural bulunmuyor. Kişi belirli bir içecek ya da alışkanlığın şikâyeti sürekli artırdığını gözlemliyorsa bunu not ederek hekimiyle değerlendirebilir.

Çınlama birkaç haftadan uzun sürüyorsa, giderek artıyorsa, tek kulakta hissediliyorsa veya uyku, çalışma ve ruh sağlığını etkiliyorsa KBB ve odyoloji değerlendirmesi yapılması gerekiyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Ani işitme kaybı ve nörolojik belirtilerde acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

MediCenterTV.com