Şiddetli karın ağrısında safra kesesi iltihabı uyarısı: Erken tedavi önemli

Bilge Türk | Medicentert Tv

İSTANBUL, TÜRKİYE — Özellikle yağlı yemeklerin ardından sağ üst karında başlayan, sırta veya sağ omuza yayılan ve saatlerce devam eden şiddetli ağrı, basit bir hazımsızlıktan çok akut safra kesesi iltihabının habercisi olabilir.

Acıbadem Fulya Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Dr. İsmail Çalıkoğlu, akut kolesistit olarak adlandırılan bu tabloda erken tanı ve uygun hastalarda zamanında cerrahi tedavinin önem taşıdığını belirterek, ateş, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği uzun süreli karın ağrısının ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi. Çalıkoğlu'nun Acıbadem Fulya Hastanesi Genel Cerrahi bölümünde görev yaptığı kurumun resmi sayfasında da yer alıyor.

Tedavide gecikme bazı hastalarda safra kesesi dokusunda ağır hasar, delinme ve enfeksiyonun yayılması gibi ciddi komplikasyonlara yol açabildiği için akut kolesistit şüphesinde tıbbi değerlendirme önem taşıyor. Uluslararası cerrahi kılavuzları da uygun hastalarda erken laparoskopik safra kesesi ameliyatını temel tedavi seçeneklerinden biri olarak kabul ediyor.

Akut kolesistitin en sık nedeni safra taşları

Safra kesesi, karaciğerde üretilen safranın depolanmasında görev alan ve yemek sonrasında safranın bağırsaklara aktarılmasına katkı sağlayan bir organ.

Safra kesesinde oluşan bir taşın kesenin çıkışındaki sistik kanalı tıkaması durumunda safra akışı bozulabiliyor ve safra kesesi duvarında inflamasyon gelişebiliyor.

Tıbbi literatürdeki güncel değerlendirmelere göre akut kolesistit vakalarının yaklaşık %90–95'i safra taşının sistik kanalı tıkamasıyla ilişkili. Geri kalan vakaların bir bölümü ise taş bulunmadan gelişen “akalküloz kolesistit” olarak tanımlanıyor ve özellikle ağır hastalığı bulunan kişilerde görülebiliyor.

Dr. Çalıkoğlu da safra taşlarının akut kolesistitin en önemli nedeni olduğuna dikkat çekerek, taşların bazı kişilerde yıllarca belirti vermeyebildiğini ancak bir bölümünde safra kesesi iltihabı, safra yolu tıkanıklığı veya pankreatit gibi komplikasyonların ortaya çıkabildiğini belirtti.

Safra taşlarının erişkin toplumda sık görülmesi de bu nedenle önem taşıyor. Avrupa Karaciğer Araştırmaları Derneğinin klinik kılavuzunda Batı toplumlarında safra taşı görülme sıklığının yaklaşık %10–20 düzeyinde olduğu belirtiliyor.

Yağlı yemeklerden sonra başlayan ağrıya dikkat

Akut safra kesesi iltihabında dikkat çeken belirtilerden biri karnın sağ üst bölümündeki ağrı.

Çalıkoğlu, ağrının özellikle yemeklerden sonra başlayabildiğini, zaman içerisinde şiddetlenebildiğini ve sağ omuz, sağ kürek kemiğinin altı veya sırta yayılabildiğini söyledi.

Ağrıya bulantı, kusma, iştahsızlık ve ateş de eşlik edebiliyor. Hastalık ilerlediğinde yüksek ateş, titreme ve genel durum bozukluğu ortaya çıkabiliyor.

“Özellikle saatlerce devam eden şiddetli karın ağrısı, ateş veya kusmanın eşlik ettiği durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.”

Çalıkoğlu, bu tür bir ağrıyı “gaz sancısı” veya “hazımsızlık” olarak değerlendirip uzun süre evde beklemenin tanı ve tedavinin gecikmesine yol açabileceğini vurguladı.

Bununla birlikte sağ üst karın ağrısının tek nedeni safra kesesi hastalıkları değil. Bu nedenle kesin tanı yalnızca belirtilere bakılarak konulmuyor; muayene, kan testleri ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Tanıda ilk görüntüleme yöntemlerinden biri ultrason

Akut kolesistit şüphesinde hastanın öyküsü ve fizik muayenenin ardından laboratuvar testleriyle inflamasyon bulguları değerlendirilebiliyor.

Görüntülemede ise ultrasonografi yaygın biçimde ilk kullanılan yöntemler arasında yer alıyor. Ultrasonda safra taşları, safra kesesi duvarında kalınlaşma, kesenin çevresinde sıvı birikimi ve akut inflamasyonla ilişkili diğer bulgular değerlendirilebiliyor.

Ultrason sonucunun yeterli olmadığı veya komplikasyon şüphesi bulunan hastalarda bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme veya başka ileri tetkiklerden yararlanılabiliyor.

Çalıkoğlu, doğru ve erken tanının tedavi stratejisinin belirlenmesinde önemli olduğunu ifade etti.

Kalıcı tedavide safra kesesi ameliyatı öne çıkıyor

Akut kolesistit tanısı konulan bir hastada uygulanacak tedavi, hastalığın şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirleniyor.

Başlangıç aşamasında sıvı tedavisi, ağrı kontrolü ve gerekli görülen hastalarda antibiyotik tedavisi uygulanabiliyor. Ancak safra taşına bağlı akut kolesistitte sorunun kaynağı devam ettiği için uygun hastalarda safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılması kalıcı tedavide temel yaklaşım olarak kabul ediliyor.

Günümüzde ameliyatların büyük bölümü laparoskopik, yani kapalı yöntemle gerçekleştiriliyor.

Dr. Çalıkoğlu:

“Safra kesesi içerisinde taşlar bulunduğu sürece tekrarlayan iltihap atakları riski devam eder. Dolayısıyla uygun hastalarda kalıcı tedavi, safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.”

ifadelerini kullandı.

Cerrahi kararının her hasta için ayrı verilmesi gerekiyor. Yaş, eşlik eden hastalıklar, akut kolesistitin şiddeti ve ameliyat riskleri tedavi planında dikkate alınıyor.

İlk 72 saat önemli ancak güncel kılavuzlarda katı sınır yok

Dr. Çalıkoğlu, özellikle belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde yapılan ameliyatın uygun hastalarda avantaj sağlayabileceğini belirterek gecikmenin inflamasyonun ilerlemesi ve cerrahinin güçleşmesiyle ilişkili olabileceğini söyledi.

Bununla birlikte güncel uluslararası kılavuzların zamanlama konusunda önemli bir ayrıntısı bulunuyor: 72 saat artık tüm hastalar için kesin bir üst sınır olarak kabul edilmiyor.

Tokyo Guidelines 2018, daha önce kullanılan “72 saatten kısa süre” kısıtlamasını kaldırarak uygun hastalarda erken laparoskopik kolesistektominin semptom süresinden bağımsız olarak değerlendirilmesinin önünü açtı.

Dünya Acil Cerrahi Derneğinin 2020 kılavuzu da ameliyata uygun akut taşlı kolesistit hastalarında erken laparoskopik kolesistektomiyi standart yaklaşım olarak öneriyor. NICE ise akut kolesistitte erken laparoskopik ameliyatın tanıdan itibaren bir hafta içerisinde gerçekleştirilmesini öneriyor.

Bu nedenle temel mesaj, “72 saat geçerse ameliyat yapılamaz” şeklinde değil; akut kolesistit tanısı alan uygun hastanın gereksiz yere bekletilmeden cerrahi ekip tarafından değerlendirilmesi şeklinde özetlenebilir.

Hangi belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalı?

Çalıkoğlu, özellikle birkaç saat boyunca geçmeyen sağ üst karın ağrısına ateş, bulantı veya kusmanın eşlik etmesi durumunda tıbbi değerlendirme gerektiğini belirtti.

Safra kesesi iltihabı ilerlediğinde bazı hastalarda gangren, safra kesesinde delinme veya enfeksiyonun karın içine yayılması gibi komplikasyonlar gelişebiliyor. Akut kolesistit bu nedenle yalnızca ağrıya neden olan geçici bir sindirim problemi olarak değerlendirilmemeli.

Riskin azaltılması açısından sağlıklı kilonun korunması, düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme ve çok hızlı kilo kaybından kaçınma da önem taşıyor. Obezite, hızlı kilo kaybı, yaş ve metabolik faktörler safra taşı oluşumuyla ilişkilendirilen risk faktörleri arasında bulunuyor.

Özellikle yağlı yemeklerden sonra tekrarlayan sağ üst karın ağrısı yaşayan kişilerin belirtileri yalnızca hazımsızlığa bağlamaması; ağrının uzun sürmesi veya ateş ve kusma gibi bulguların eşlik etmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurması öneriliyor.

MediCenterTV.com