Ülseratif kolitte kolon kanseri riski: Düzenli takip neden önemli?

Bilge Türk | Medicentert Tv

İSTANBUL, TÜRKİYE — Uzun süre devam eden ülseratif kolitte kolon ve rektum kanseri riskinin bazı hastalarda artabilmesi, hastalığın süresi, yaygınlığı ve inflamasyon düzeyine göre planlanan düzenli takibi önemli hale getiriyor.

Tıbbi literatürde aktarılan dikkat çekici bir vaka örneğinde, uzun süredir ülseratif kolit tanısıyla takip edilen bir hastada kolonoskopik inceleme sırasında belirgin bir tümör görülmezken, sonraki değerlendirmelerde rektum bölgesinde yaklaşık 3,5 santimetre çapında adenokarsinom tespit edildi.

Uzmanlar, tek bir hastaya ilişkin bu bulgunun bütün ülseratif kolit hastalarına genellenemeyeceğini özellikle vurguluyor. Vaka, kolonoskopinin yetersiz olduğu anlamına gelmekten çok, kronik bağırsak hastalıklarında risk düzeyine uygun ve süreklilik gösteren izlemin önemini gündeme getiriyor.

Ülseratif kolitte kanser riski herkeste aynı değil

Ülseratif kolit, kalın bağırsağın iç yüzeyinde kronik inflamasyona yol açan inflamatuvar bağırsak hastalıklarından biri.

Avrupa Crohn ve Kolit Organizasyonunun (ECCO) kolorektal kanser sürveyans rehberinde, ülseratif kolitte kolorektal kanser riskinin genel topluma kıyasla artabildiği; risk düzeyinin özellikle hastalığın süresi, bağırsaktaki yaygınlığı ve inflamasyonun şiddetiyle ilişkili olduğu belirtiliyor.

Bununla birlikte ülseratif kolit tanısı alan herkesin aynı kanser riskine sahip olduğu söylenemez. Yalnızca rektumla sınırlı hastalık ile kalın bağırsağın geniş bölümünü etkileyen uzun süreli kolit aynı risk kategorisinde değerlendirilmiyor.

Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Selçuk Mercan da özellikle kronik inflamasyonun kontrol altında tutulmasının önemine dikkat çekti.

“Özellikle kronik ülseratif kolit hastalığı kontrol altına alınamazsa, bu hastalarda ... kanser gelişebilir.”

Mercan, uzun süreli hastalığı bulunan kişilerin hekimleri tarafından belirlenen kontrollerini aksatmamasının erken tanı açısından önem taşıdığını ifade etti.

Hastalığın süresi ve yaygınlığı takip planını etkiliyor

Ülseratif kolitte kolorektal kanser açısından değerlendirme yapılırken yalnızca hastanın yaşı dikkate alınmıyor.

Hastalığın kaç yıldır devam ettiği, kalın bağırsağın ne kadarını etkilediği, inflamasyonun ne ölçüde kontrol altında bulunduğu, daha önce displazi saptanıp saptanmadığı ve ailede kolorektal kanser öyküsü gibi özellikler takip programının belirlenmesinde rol oynuyor. Primer sklerozan kolanjit olarak bilinen PSC'nin eşlik etmesi de daha yüksek riskle ilişkilendiriliyor.

ECCO'nun güncel olarak erişilebilen sürveyans rehberi, kolonu etkileyen ülseratif kolitte hastalığın başlangıcından yaklaşık 6–8 yıl sonra bireysel risk profilinin değerlendirilmesi amacıyla kolonoskopinin gündeme alınabileceğini belirtiyor. Sonraki takip aralıklarının ise kişinin risk grubuna göre değişebileceği ifade ediliyor.

Bu nedenle hastaların yalnızca genel toplum için uygulanan rutin kanser tarama yaşlarını esas alması yerine, ülseratif kolitlerini takip eden gastroenteroloji ve ilgili branş hekimlerinin oluşturduğu kişisel programa uymaları gerekiyor.

Kronik inflamasyon bazı değişikliklerin fark edilmesini zorlaştırabilir

Ülseratif kolitli hastalarda bağırsak yüzeyinin uzun süre inflamasyona maruz kalması, kanser öncesi değişikliklerin değerlendirilmesini bazı durumlarda daha karmaşık hale getirebiliyor.

Yaygın inflamasyon, iyileşme ve yeniden alevlenmeye bağlı yüzey değişiklikleri ile postinflamatuvar polipler, bağırsak mukozasının görünümünü değiştirebiliyor.

ECCO, sürveyans kolonoskopisinin mümkün olduğunda hastalık remisyondayken yapılmasını öneriyor. Bunun nedeni, aktif inflamasyon sırasında displazi ile inflamasyona bağlı hücresel değişikliklerin birbirinden ayrılmasının daha zor olabilmesi.

Güncel sürveyans yaklaşımında yalnızca bağırsakta büyük ve belirgin bir kitle aranmıyor. Şüpheli yüzey ve doku değişikliklerinin dikkatle değerlendirilmesi ve gerektiğinde hedefli biyopsilerin alınması da sürecin önemli parçalarından biri. ECCO, kolonik sürveyansta kromoendoskopi ve şüpheli alanlardan hedefli biyopsi gibi yöntemlere yer veriyor.

Tek bir vaka kolonoskopinin etkisiz olduğu anlamına gelmiyor

Yaklaşık 3,5 santimetrelik rektal adenokarsinomun sonraki değerlendirmelerde ortaya çıkarıldığı vaka, tek başına kolonoskopinin kanseri tespit etmekte yetersiz olduğu sonucuna götürmüyor.

Kolonoskopi, inflamatuvar bağırsak hastalığı bulunan uygun hastalarda kolorektal kanser ve kanser öncesi değişikliklerin izlenmesinde temel araçlardan biri olmaya devam ediyor. ECCO, sürveyans kolonoskopisinin kolorektal kanserin daha erken aşamada tespit edilmesine olanak sağlayabileceğini belirtiyor.

Tıbbi literatürde daha önce de düzenli takip sırasında neoplastik değişikliklerin gözden kaçabildiği veya sonraki incelemelerde ortaya çıkabildiği vakalar bildirilmiş durumda. Bu durum özellikle inflamatuvar bağırsak hastalıklarında sürveyansın tek bir testten ziyade zaman içinde devam eden bir süreç olduğunu gösteriyor.

Dolayısıyla hastanın bir kolonoskopisinin normal ya da kanser açısından negatif sonuçlanması, hekimi tarafından gelecekte önerilen kontrolleri bırakması gerektiği anlamına gelmiyor.

Kişiye özel takip erken tanı şansını destekliyor

Ülseratif kolitte sürveyans sıklığı kişinin risk özelliklerine göre değişebiliyor.

ECCO rehberinde daha yüksek riskli hastalar için daha kısa aralıklarla kontrol önerileri bulunurken, daha düşük riskli hastalarda takip aralıkları uzayabiliyor. Örneğin yakın dönemde displazi veya darlık öyküsü, PSC ve belirgin aktif yaygın kolit gibi özellikler daha yakın izlem gerektirebiliyor.

Bu nedenle “ülseratif koliti olan herkes şu kadar yılda bir kolonoskopi yaptırmalıdır” şeklinde bütün hastalara uygulanabilecek tek bir takip takvimi oluşturmak doğru değil.

Hastanın mevcut durumu, geçmiş incelemeleri ve hastalık seyri birlikte değerlendirilmeli; kolonoskopi zamanı ve kullanılacak yöntem hekim tarafından kişiye özel belirlenmeli.

Takibin bir başka önemli parçası da inflamasyonun mümkün olduğunca kontrol altında tutulması. Uzun süre devam eden ve daha şiddetli inflamatuvar aktivitenin kolorektal kanser riskiyle ilişkili olduğu bildiriliyor.

Belirtilerde değişiklik olduğunda rutin kontrol beklenmemeli

Düzenli takip programında bulunmak, yeni veya farklı belirtilerin bir sonraki planlı muayeneye kadar bekletilmesi anlamına gelmiyor.

Bağırsak alışkanlığında kişinin olağan hastalık seyrinden farklı ve kalıcı bir değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, artan rektal kanama veya hekim tarafından değerlendirilmesi gereken başka yeni yakınmalar ortaya çıktığında tıbbi değerlendirme gerekebilir.

Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına kanser anlamına gelmez. Ülseratif kolitin kendisi de kanama ve bağırsak alışkanlığında değişiklik gibi yakınmalara yol açabildiği için ayırıcı değerlendirme uzman hekim tarafından yapılmalıdır.

Uzmanların üzerinde durduğu temel mesaj, ülseratif kolitle yaşayan kişilerin kanser korkusuyla hareket etmesi değil; kendi risk profilini bilmesi, hastalık aktivitesinin kontrolü için tedavisini takip etmesi ve önerilen sürveyans programını aksatmamasıdır.

Tıbbi literatürde bildirilen tekil vakalar bütün hastaların geleceğini öngörmez. Bununla birlikte kronik ülseratif kolitte düzenli ve risk temelli izlemin, olası kanser öncesi değişikliklerin veya kanserin daha erken değerlendirilmesine katkı sağlayabileceğini hatırlatır.

MediCenterTV.com