Kardeş Sırası Kişiliği Şekillendirir mi? Bilim Ne Diyor?

ÇOCUK DOKTORU / İSTANBUL

Kardeşlerin doğum sırasının kişiliği etkileyip etkilemediği sorusu onlarca yıldır ailelerin ve bilim insanlarının ilgisini çekiyor. Ancak yapılan araştırmalar, sanıldığı kadar kesin ve evrensel sonuçlar ortaya koymuyor.

Kişilik Üzerinde Etkisi Var mı?

Psikoloji uzmanları doğum sırasının kişilik özellikleri üzerinde tutarlı ve kalıcı bir etkisi olduğuna dair güçlü kanıtlar bulamadı. Almanya’daki Leipzig Üniversitesi’nden kişilik araştırmacısı Julia Rohrer, birçok kişinin “en büyük çocuk sorumludur” veya “ortanca çocuk daha uyumludur” gibi kalıplara inandığını ancak bunların bilimsel olarak her zaman geçerli olmadığını söylüyor.

Araştırmalara göre, kardeş sayısı, ailedeki roller, sosyoekonomik durum, yaş farkları ve kültürel beklentiler kişilik gelişimini doğrudan etkileyebiliyor. Bu nedenle doğum sırası tek başına belirleyici değil.

Zeka ile İlişkisi Daha Güçlü

Öte yandan, doğum sırasının zeka üzerinde ölçülebilir etkileri olduğuna dair bulgular mevcut. Çeşitli ülkelerde yapılan geniş çaplı araştırmalarda ilk doğan çocukların zeka testlerinde genelde daha yüksek puan aldığı belirlendi. Houston Üniversitesi’nden Doç. Dr. Rodica Damian, bunun nedeninin ilk doğanın daha fazla ebeveyn ilgisi görmesi ya da kardeşlere öğretici rol üstlenmesi olabileceğini söylüyor.

Ancak bu farklar da büyük değil ve kişilik özelliklerinin geneline yayılmıyor.

“En Büyük Kız Çocuk Sendromu” Gerçek mi?

Bazı ailelerde “en büyük kız çocuk sendromu” denilen olgu gözlemlenebiliyor. Yani ilk doğan kız çocuklarının küçük kardeşlere bakım sağlamak zorunda kalarak daha sorumluluk sahibi büyüdüğü rapor ediliyor. Ancak bu durum her aile için geçerli değil. Julia Rohrer’e göre, böyle terimler bazen deneyimleri paylaşmak açısından anlamlı olabilir, fakat herkes için aynı şekilde geçerli olduğunu düşünmek yanıltıcı olur.

Kariyer Tercihlerini Etkiliyor mu?

Geçmişte ilk doğanların daha akademik ya da bilimsel, sonradan doğanların ise yaratıcı meslekler seçtiği iddia ediliyordu. Ancak uzun süreli bir araştırmada bu algının tersine döndüğü gözlemlendi. İlk doğan çocukların daha yaratıcı mesleklerde yer alabildiği görüldü.

Damian ve ekibi, dünyaya gelme sırasının kariyer seçiminde sanıldığı kadar belirleyici olmadığını vurguluyor.

Tek Çocuklar Daha Bencil mi?

Tek çocukların daha bencil veya narsistik olduğu inancı da bilimsel olarak pek desteklenmiyor. Kanada’da 770 bin kişinin incelendiği bir araştırmada, tek çocukların kişilik puanlarının kardeşleri olan çocuklara kıyasla ciddi anlamda farklı olmadığı ortaya çıktı.

Uzmanlar, kişiliğin oluşumunda kardeşlerin varlığı kadar ebeveyn tutumları, sosyal çevre ve kültürel faktörlerin de çok güçlü bir etken olduğunu belirtiyor.

www.cocukdoktoru.net