Ruh Sağlığında Yapay Zekâ: Şifa Potansiyeli mi, Tehlikeli Yanılgı mı?

MEDİCENTERTV.COM / İSTANBUL, TÜRKİYE

Psikozda ‘gerçeklik’ kırılgan: Yanlış inancı beslemek risk yaratıyor

Ruh sağlığı alanında yapay zekâ tabanlı araçların kullanımı hızla artıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Emine Yağmur Zorbozan, teknolojinin bazı hastalarda yararlı olabildiğini; ancak özellikle psikotik belirtileri olan bireylerde gerçek dışı düşünceleri onaylayan yanıtların ciddi riskler doğurabileceğini vurguluyor. Zorbozan, “Yapay zekâ, psikotik içerikli ifadeler karşısında sorgulayıcı olmak yerine destekleyici yanıtlar üretebilir; bu da hastanın gerçeklikten uzaklaşmasını hızlandırır” diyor.

Güvenli kullanım için çerçeve: Eğitim, denetim, yönlendirme

Uzman, yapay zekâ geliştiricilerinin psikotik belirtiler, sanrılar ve düşünce bozuklukları konusunda eğitilmesinin halk sağlığı açısından zorunluluk olduğunu belirtiyor: “Bu tür düşüncelerin beslenmesi sadece hastanın kendisi için değil, çevresi için de risk oluşturabilir.” Zorbozan’a göre, ruh sağlığında yapay zekânın güvenli kullanımı için sağlık otoriteleri, meslek birlikleri ve teknoloji şirketlerinin ortak çalışmasıyla etik ve klinik sınırların net biçimde tanımlanması gerekiyor. Sistemlerin, gerçekle bağdaşmayan içerikleri tanıyıp nötr ve güvenli bir dile geçmesi, kişiyi profesyonel desteğe yönlendiren standart uyarı ve yönlendirmeleri devreye alması öneriliyor.

Nerede fayda sağlıyor?

Dr. Zorbozan, kontrollü kullanıldığında yapay zekânın pek çok hastada yararlı mikro-destek sunduğunu gözlemlediğini aktarıyor. Özellikle bilişsel davranışçı terapi ilkelerini hatırlatma, erteleme davranışını azaltma, günlük planlama, uyku ve rutin takibi, yalnızlık hissiyle baş etmede motivasyonel mesajlar gibi alanlarda pratik katkılar sağlanabiliyor. Ancak bu katkı, tanı ve tedavinin muadili değil, tamamlayıcısı olarak değerlendirilmeli; kişiyi psikiyatri hekimi veya klinik psikolog ile yüz yüze ya da uzaktan profesyonel görüşmeye yönlendiren bir köprü işlevi görmeli.

Hastalar ve yakınları için 6 güvenlik ilkesi

1. Tıbbi danışmanın yerine geçmez: Yapay zekâ yanıtları teşhis/t edavi değildir; öneriler mutlaka klinik uzmanla teyit edilmelidir.

2. Kırmızı bayrakları ciddiye alın: Sanrısal düşünceler, intihar/özkıyım düşünceleri, kendine/başkasına zarar riski içeren durumlarda acil profesyonel yardım şarttır.

3. Kaynak ve şeffaflık arayın: Kullanılan uygulamanın bilimsel danışma kurulu, veri gizliliği ve etik ilkeleri açıkça belirtilmelidir.

   
   

4. Nötr dil ve yönlendirme bekleyin: Sistem, gerçek dışı içeriklerde onaylayıcı değil, yönlendirici olmalı; “uzmanla görüş” çağrılarını görünür biçimde sunmalıdır.

5. Veri gizliliğine dikkat: Kişisel, konum veya sağlık verilerinizi gereksiz paylaşmayın; gizlilik politikalarını okuyun.

6. Klinik takip esastır: Yapay zekâdan alınan öneriler, düzenli hekim/terapist randevuları ile birlikte yürütülmelidir.

Çağrı: Ortak protokol ve etik standartlar

Zorbozan, teknolojinin risk–fayda dengesinin doğru kurulması için rehber dokümanların hazırlanması, klinik onaylı içerik kütüphanelerinin oluşturulması ve denetim mekanizmalarının işletilmesi gerektiğini belirtiyor. “Yapay zekânın ruh sağlığındaki rolü, kontrollü ve kanıta dayalı biçimde tanımlanırsa, faydaları en üst düzeye çıkarken riskler azaltılabilir” diyen uzman, ilgili otoritelerle yapılacak ortak çalışmaların önemini vurguluyor.

www.medicentertv.com