Histamin intoleransı alerjiyle karıştırılabilir: Uzman ne öneriyor?

Bilge Türk | Medicentert Tv

İZMİR / TÜRKİYE — Burun tıkanıklığı, ciltte kaşıntı, kızarıklık, baş ağrısı ve sindirim sorunları yaşayan kişilerin her belirtiyi alerji olarak değerlendirmemesi gerektiği bildirildi.

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi İç Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Füsun Topçugil, son yıllarda özellikle sosyal medyada sıkça gündeme gelen “histamin intoleransı” kavramının farklı sağlık sorunlarıyla karıştırılabildiğini belirtti.

Topçugil, belirtilerin yalnızca kişinin anlattığı şikâyetlere veya internetten edindiği bilgilere dayanılarak histamin intoleransına bağlanmaması gerektiğini vurguladı. Alerjiler, gastrointestinal hastalıklar, ilaçların yan etkileri ve başka olası nedenlerin hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Histamin yalnızca alerjik reaksiyonlarda görev almıyor

Histamin, vücutta doğal olarak üretilen ve farklı organ sistemlerinde görev alan biyolojik bir maddedir. Bağışıklık sistemindeki etkisinin yanı sıra mide asidi salgılanması, bağırsak işlevleri, damarlar ve sinir sistemi üzerinde de rol oynar.

Histaminin etkileri H1, H2, H3 ve H4 olarak adlandırılan farklı reseptörler üzerinden ortaya çıkar. Bu reseptörlerin vücudun farklı bölgelerinde bulunması, histaminle ilişkilendirilen yakınmaların yalnızca ciltte veya solunum yollarında değil, sindirim ve dolaşım sistemlerinde de görülebilmesini açıklayabilir.

Vücutta belirli miktarda histamin bulunması normaldir. Ancak histaminin üretimi, gıdalarla alınması ve parçalanması arasındaki dengenin kişiden kişiye değişebildiği düşünülmektedir.

Bununla birlikte uzmanlık derneklerinin yayımladığı kılavuzlar, histaminin parçalanmasındaki bozukluk ile belirtiler arasındaki ilişkinin bütün yönleriyle kesin biçimde kanıtlanmadığını belirtiyor. Bu nedenle bazı bilimsel kaynaklar, “histamin intoleransı” yerine “gıdalarla alınan histamine bağlı şüpheli olumsuz reaksiyonlar” ifadesini tercih ediyor.

Alerji ile histaminle ilişkili yakınmalar aynı değil

Gıda alerjisinde bağışıklık sistemi, belirli bir besindeki proteine karşı aşırı yanıt oluşturabilir. IgE aracılı gıda alerjisinin değerlendirilmesinde hastanın öyküsü, deri veya kan testleri ve gerekli durumlarda hekim gözetiminde yapılan besin yükleme testleri birlikte kullanılır. Tek başına bir laboratuvar sonucuyla tanı konulması her zaman mümkün değildir.

Histaminle ilişkilendirilen reaksiyonlarda ise klasik gıda alerjisinden farklı bir mekanizma söz konusu olabilir. Kişi belirli bir gıdayı tükettikten sonra kızarıklık, kaşıntı, baş ağrısı veya şişkinlik yaşayabilir; ancak bu durum tek başına o besine karşı alerjisi bulunduğunu göstermez.

Uzm. Dr. Füsun Topçugil, benzer belirtilerin çok sayıda farklı hastalıkta görülebileceğine dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Her baş ağrısı, her kızarıklık ya da her sindirim problemi histamin intoleransı anlamına gelmez. Öncelikle alerji, gastrointestinal hastalıklar, ilaç yan etkileri ve diğer olası nedenler değerlendirilmelidir.”

Bu nedenle belirtilerin hangi gıdanın ardından başladığı, ne kadar sürdüğü, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar ayrıntılı olarak incelenmelidir.

Hangi belirtiler görülebilir?

Histaminle ilişkilendirilen yakınmaların kişiden kişiye değişebildiği belirtiliyor. Bildirilen şikâyetler arasında burun akıntısı ve tıkanıklığı, hapşırma, baş ağrısı, migren, ciltte kızarıklık, kaşıntı ve ürtiker bulunuyor.

Karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal, bulantı, çarpıntı hissi ve zaman zaman tansiyon değişiklikleri de bildirilen yakınmalar arasında yer alıyor. Bununla birlikte bu belirtiler özgül değil; başka alerjik, gastrointestinal, nörolojik veya kardiyovasküler durumlarda da görülebilir. Bilimsel değerlendirmeler de histaminle ilişkilendirilen belirtilerin geniş, değişken ve tek bir hastalığa özgü olmadığını gösteriyor.

Şikâyetlerin aynı kişide bile her tüketimden sonra ortaya çıkmaması tanı sürecini zorlaştırabilir. Tüketilen miktar, gıdanın saklanma ve işlenme biçimi, kişinin genel sağlık durumu, eş zamanlı tüketilen diğer gıdalar ve kullanılan ilaçlar tabloyu etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca belirtilerin bir listesini karşılaştırarak kişinin kendisine tanı koyması güvenilir bir yaklaşım olarak kabul edilmiyor.

Her gıdaya verilen tepki alerji anlamına gelmiyor

Olgunlaştırılmış peynirler, fermente ürünler, tütsülenmiş veya işlenmiş etler ve bazı balık ürünlerinde histamin miktarı artabilir. Ancak bir gıdadaki histamin düzeyi üretim, olgunlaşma, saklama süresi ve işleme koşullarına bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir.

Aynı gıda bir kişide yakınmaya neden olurken başka bir kişide hiçbir belirti oluşturmayabilir. Hatta aynı kişi, farklı günlerde aynı gıdaya farklı tepkiler verebilir.

Topçugil, herhangi bir besinden sonra ortaya çıkan her şikâyetin gıda alerjisi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Belirti ile gıda arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılabilmesi için tüketilen besinlerin, miktarların ve belirtilerin kaydedildiği bir günlükten yararlanılabileceğini ifade etti.

Uzmanlık derneklerinin kılavuzunda da olası diğer hastalıklar araştırıldıktan sonra, gerekli görülen kişilerde besin ve belirti günlüğünün bireysel tetikleyicileri belirlemeye yardımcı olabileceği aktarılıyor.

Bağırsak sağlığı ve kullanılan ilaçlar değerlendirilmeli

Histaminin gıdalarla alınan bölümünün parçalanmasında, özellikle bağırsak dokusunda bulunan diamin oksidaz enziminin rol oynadığı düşünülüyor. Ancak bağırsaklardaki enzim etkinliğiyle kandaki DAO düzeyleri arasında doğrudan ve güvenilir bir ilişki kurulamıyor.

Bağırsak mukozasını etkileyen hastalıklar, enfeksiyonlar, emilim sorunları ve bazı ilaçlar histamin metabolizmasıyla ilişkili süreçleri etkileyebilir. Bu nedenle uzun süren şişkinlik, ishal, karın ağrısı veya bulantı gibi yakınmalarda yalnızca histamine odaklanmak yerine sindirim sisteminin bütüncül olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

Kronik sindirim sistemi yakınmalarında çölyak hastalığı, irritabl bağırsak sendromu, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, laktoz veya fruktoz emilim sorunları ve ilaçlara bağlı etkiler gibi farklı olasılıkların dışlanması gerekebilir.

Hangi incelemenin gerekli olduğuna ise kişinin belirtileri, muayene bulguları ve tıbbi geçmişi doğrultusunda hekim karar vermelidir.

DAO testi tek başına tanı koydurmuyor

Histamin intoleransı şüphesi bulunan kişiler arasında kandan DAO ölçümü yaptırmak giderek yaygınlaşıyor. Ancak güncel uzmanlık kılavuzu, serum DAO ölçümünün tek başına kesin tanı koydurucu kabul edilemeyeceğini belirtiyor.

Kılavuzda, şikâyeti bulunan kişilerle sağlıklı bireylerin DAO sonuçlarının örtüşebildiği ve kandaki değerin ince bağırsaktaki enzim etkinliğini doğrudan göstermediği vurgulanıyor.

Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Akademisinin aktardığı kontrollü bir çalışmada da histamin intoleransından şüphelenilen hastaların büyük bölümünde tanı doğrulanamadı. Düşük DAO değerlerinin bazı hastalarda görülmesine karşın tanı koymak için yeterince özgül olmadığı bildirildi.

Bu nedenle tanı sürecinin yalnızca bir kan testine değil; hastanın öyküsüne, belirtilerin zamanlamasına, diğer hastalıkların dışlanmasına ve gerektiğinde kontrollü beslenme değerlendirmesine dayanması gerektiği belirtiliyor.

Kontrolsüz eliminasyon diyetleri beslenmeyi bozabilir

Sosyal medyada paylaşılan uzun yasaklı gıda listeleri, bazı kişilerin hekim veya diyetisyen desteği almadan çok sayıda besini tamamen bırakmasına yol açabiliyor.

Topçugil, kontrolsüz ve uzun süreli eliminasyon diyetlerinin gereksiz besin kısıtlamalarına ve beslenme yetersizliklerine neden olabileceği uyarısında bulundu.

Uzmanlık derneklerinin kılavuzu da herkese uygulanan katı ve uzun süreli diyetler yerine, önce diğer olası nedenlerin araştırılmasını öneriyor. Gerekli görülürse kısa süreli kısıtlama, kontrollü yeniden deneme ve kişiye özel sürdürülebilir beslenme planından oluşan aşamalı bir yaklaşım benimsenebileceği belirtiliyor.

Topçugil, inatçı baş ağrıları, tekrarlayan cilt döküntüleri, açıklanamayan sindirim sorunları veya belirli besinlerle ilişkilendirilen yakınmalarda kapsamlı değerlendirme yapılmasının önemine dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı:

“İnternetten edinilen bilgiler doğrultusunda kendi kendine tanı koymak veya uzun süreli besin kısıtlamalarına başlamak yerine, yakınmaların altında yatan nedenin bilimsel yöntemlerle araştırılması en doğru yaklaşımdır. Doğru tanı, gereksiz diyetlerin ve yanlış tedavilerin önüne geçerek yaşam kalitesinin korunmasına katkı sağlar.”

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.

MediCenterTV.com